Mấy mẹo lau truyền miệng: cái nào dùng được, cái nào làm hỏng đồ
Mỗi lần hỏi cách lau một món đồ, bạn sẽ nhận được vài mẹo truyền miệng: kem đánh răng, giấm, chanh, baking soda, nước rửa chén, nước nóng. Vài cái trong đó dùng được thật. Vài cái làm hỏng món đồ theo kiểu không sửa lại được. Bài này xếp chúng ra.
Nguyên tắc chung trước đã
Thử ở chỗ khuất trước. Đáy, mặt sau, hoặc một góc nhỏ. Chờ khô rồi mới quyết có làm tiếp không. Một phút chờ này tránh được rất nhiều hối tiếc.
Nhẹ trước, mạnh sau. Bắt đầu bằng khăn khô, rồi khăn ẩm, rồi mới tới thứ mạnh hơn nếu cần. Đi ngược lại thì không lùi được.
Mài mòn là không hồi lại được. Vết xước do chà thì không "rửa sạch" được — nó là vật liệu đã bị lấy đi.
Không trộn các chất tẩy với nhau. Vài kết hợp sinh khí độc. Đây là chuyện an toàn, không phải chuyện món đồ.
Kem đánh răng
Đây là mẹo được truyền nhiều nhất và cũng gây hỏng nhiều nhất.
Lý do nó có vẻ hiệu quả: phần lớn kem đánh răng có hạt mài nhẹ, nên nó chà đi lớp bẩn và cả lớp xỉn. Nhưng nó cũng chà đi bề mặt.
Không dùng với: hàng mạ — chà vài lần là mỏng lớp mạ rồi bong; bề mặt sơn mài; đồ có lớp phủ bóng; nhựa trong; và mọi bề mặt đánh bóng gương, vì nó để lại lưới xước rất nhỏ làm mặt mờ đi dưới ánh sáng nghiêng.
Tạm được với: vài loại bề mặt cứng không phủ, và chỉ khi thật sự cần. Ngay cả vậy thì có sản phẩm chuyên dụng phù hợp hơn.
Nói gọn: đây là mẹo nên bỏ khỏi danh sách với đồ có giá trị.
Giấm và chanh
Cả hai có tính axit, nên chúng hoà tan được cặn khoáng và làm sáng vài loại kim loại. Nhưng chính tính axit đó là vấn đề.
Không dùng với: đá vôi và các loại đá dễ bị axit ăn mòn — bề mặt sẽ mờ đi và ăn thành vết; đồ mạ; đồ có keo dán, vì axit ngấm vào mối dán; và đồ có phần gỗ.
Về đồ đồng: giấm chanh làm sáng nhanh, nhưng nó ăn mòn bề mặt và nếu rửa không sạch thì phần còn sót tiếp tục ăn. Dung dịch chuyên cho đồng an toàn hơn hẳn.
Dùng được: tẩy cặn vôi ở đồ thuỷ tinh và một số đồ sứ không hoa văn — và vẫn nên tráng thật kỹ sau đó.
Baking soda
Đây là bột mài mịn. Nó nhẹ hơn nhiều so với bột đánh bóng thô, nhưng vẫn là mài.
Không dùng với: hàng mạ, bề mặt sơn, nhựa, và mọi bề mặt bóng.
Dùng được: vài chỗ bám cứng trên bề mặt cứng không phủ, pha loãng thành hồ lỏng, xoa nhẹ, không chà mạnh.
Lưu ý một chuyện hay bị bỏ qua: trộn baking soda với giấm thì hai thứ trung hoà nhau và chủ yếu tạo bọt. Bọt trông ấn tượng nhưng tác dụng làm sạch không tăng thêm.
Nước rửa chén
Đây là thứ an toàn nhất trong cả danh sách, nếu pha loãng và dùng đúng cách.
Dùng được với: sứ, thuỷ tinh, đá cứng không phủ, và nhiều loại bề mặt khác.
Cách dùng: pha rất loãng trong nước ấm, dùng khăn mềm hoặc bàn chải lông mềm, rồi tráng sạch và lau khô hẳn. Phần cặn xà phòng còn lại chính là nguyên nhân của lớp mờ mà nhiều người tưởng là đá bị xỉn.
Cẩn thận với: đồ gỗ, đồ da, đồ có keo dán, và món có khe sâu khó tráng.
Nước nóng
Nghe vô hại, nhưng đây là nguyên nhân của một loại hỏng dứt khoát: sốc nhiệt.
Đá, gốm và thuỷ tinh chịu kém khi nhiệt độ đổi đột ngột. Một món đang mát mà dội nước nóng vào, hoặc ngược lại, có thể nứt — đôi khi nứt ngầm và mấy tháng sau mới lộ ra.
Nguyên tắc: dùng nước ấm, đổi nhiệt độ từ từ. Và không bao giờ đổ nước sôi lên đồ đá hay đồ gốm.
Bàn chải đánh răng cũ
Mẹo này hay, với một điều kiện: lông phải còn mềm. Bàn chải cũ dùng lâu thì lông bị xoè và cứng lại, và nó xước bề mặt.
Dùng bàn chải lông mềm cho khe và chỗ chạm trổ thì rất tiện. Với hàng mạ thì vẫn nên hạn chế, vì lớp mạ mỏng.
Máy rửa siêu âm
Thiết bị này làm sạch rất tốt ở khe nhỏ, nhưng nó không hợp với mọi thứ.
Không nên dùng với: đá có vết nứt hoặc tạp chất bên trong — rung có thể làm vết nứt lan; đá xốp hoặc có lỗ rỗng; đá đã được xử lý tẩm; món có keo dán, vì rung làm bong mối dán; và hàng mạ.
Với món có giá trị mà bạn không chắc, hỏi nơi bán hoặc thợ có nghề trước thay vì thử.
Mấy mẹo khác hay nghe
- Nước tẩy quần áo hoặc chất tẩy mạnh — không dùng với đồ trang trí. Chúng ăn màu, ăn bề mặt, và hại khi hít phải trong phòng kín.
- Cồn — làm hỏng lớp phủ, làm mờ nhựa, và với đồ gỗ thì ăn vào lớp hoàn thiện.
- Dầu ăn để làm bóng — bóng ngay nhưng sau đó bám bụi và ôi dần, để lại lớp dính.
- Muối — là hạt mài thô, và với kim loại thì nó thúc đẩy ăn mòn.
- Phơi nắng cho khô nhanh — làm phai màu vài loại đá và nứt đồ gỗ. Để khô nơi thoáng mát thay vì phơi.
Khi không biết món mình bằng gì
Đây là tình huống rất phổ biến, nhất là với đồ được tặng. Cách an toàn: chỉ dùng khăn khô hoặc chổi lông mềm. Không ai làm hỏng món đồ vì lau quá nhẹ.
Nếu cần lau kỹ hơn, thử khăn ẩm vắt kiệt ở chỗ khuất trước. Và nếu món có giá trị, hỏi nơi bán hoặc người có nghề — một câu hỏi rẻ hơn nhiều so với một bề mặt đã hỏng.
Tóm lại
Thử ở chỗ khuất trước, nhẹ trước mạnh sau, và nhớ rằng mài mòn thì không hồi lại được.
Kem đánh răng và baking soda đều là mài — tránh với hàng mạ và bề mặt bóng. Giấm chanh ăn mòn đá và mạ. Nước rửa chén pha loãng là an toàn nhất, miễn tráng kỹ và lau khô. Nước nóng gây sốc nhiệt. Và không biết món mình bằng gì thì chỉ dùng khăn khô.