Dây đứt, chốt lỏng, đế bong: hỏng vặt nào tự xử được, hỏng nào nên dừng tay
Không phải hỏng nào cũng cần mang đi sửa, và cũng không phải hỏng nào cũng nên tự làm. Ranh giới giữa hai nhóm khá rõ nếu bạn biết nhìn vào đâu. Bài này liệt kê những hỏng hóc vặt thường gặp với vật phẩm trong nhà, chỉ ra cái nào tự xử được bằng đồ có sẵn, và cái nào động vào là làm hỏng thêm.
Chia hai nhóm trước khi cầm tới keo
Câu hỏi để phân loại: phần hỏng có phải là bộ phận thay thế được không?
Dây, chốt, vít, miếng đệm, đế rời — đây là những thứ vốn được thiết kế để tháo lắp, hoặc chắc chắn sẽ hao mòn. Tự xử được, và sai thì làm lại được.
Thân, mặt chạm, lớp men, lớp mạ, mối hàn, vết nứt xuyên khối — đây là phần thân của món đồ. Động vào sai một lần là để lại dấu vĩnh viễn, và tệ hơn là có thể làm mất khả năng phục chế đúng cách về sau.
Nguyên tắc chung: nhóm một cứ làm, nhóm hai thì dừng lại và hỏi người có nghề — nhất là với món có giá trị lớn về tiền hoặc về tình cảm.
Dây vòng đứt hoặc giãn
Đây là hỏng phổ biến nhất và cũng dễ xử nhất. Dây chun co giãn của vòng hạt là bộ phận hao mòn, dùng một thời gian là giãn và mảnh dần.
Việc cần làm ngay khi đứt: nhặt đủ hạt trước đã. Đếm lại theo số hạt cũ nếu bạn nhớ, tìm kỹ dưới gầm bàn và trong khe ghế. Hạt của một chiếc vòng thường không mua lẻ được đúng màu đúng vân, nên mất một hạt là chiếc vòng đổi hẳn.
Xâu lại thì dùng dây chun chuyên cho vòng hạt, không dùng chỉ thường. Xâu hai vòng dây song song nếu lỗ hạt đủ rộng — bền hơn hẳn một sợi. Nút thắt nên là nút thợ dùng cho dây chun, kéo chặt rồi giấu nút vào trong lỗ hạt lớn nhất; chấm một giọt keo nhỏ lên nút cho chắc.
Tốt hơn nữa là đừng chờ đứt. Dây bắt đầu cứng, xơ ở khe hạt, hoặc khoảng cách giữa các hạt rộng ra là lúc nên thay. Nhiều cửa hàng xâu lại miễn phí hoặc lấy phí nhỏ cho vòng mua tại chỗ — hỏi trước chính sách này.
Đế bong khỏi thân
Tượng và quả cầu thường có đế gỗ hoặc đế nhựa dán vào thân. Lớp keo cũ giòn theo thời gian, nhất là ở nơi nóng, và một hôm nhấc lên thì thân rời khỏi đế.
Đây là việc tự làm được, nhưng làm đúng thứ tự mới ăn: cạo sạch keo cũ ở cả hai mặt trước đã — dán chồng lên lớp keo cũ giòn thì chỉ được vài tháng. Lau bằng cồn cho sạch dầu, để khô hoàn toàn, bôi keo mỏng đều chứ đừng bôi dày, ép lại và giữ cố định đủ thời gian khô ghi trên bao bì. Keo tràn ra mép thì lau ngay lúc còn ướt, khô rồi cạo là xước.
Lưu ý với đá: keo dán nhanh loại thường có thể để lại vệt trắng đục trên mặt đá sáng màu. Thử ở mặt đáy trước.
Chốt, vít, khớp xoay bị lỏng
Quả cầu xoay, đồng hồ, đèn để bàn, giá đỡ có khớp — mấy món này có vít và sau một thời gian rung lắc thì lỏng ra.
Siết lại bằng tua vít đúng cỡ đầu. Dùng tua vít nhỏ hơn rãnh là làm toét đầu vít, và vít đã toét thì rất khó xử. Siết vừa đủ chặt rồi dừng — siết quá tay làm nứt phần nhựa hoặc tuôn ren gỗ.
Nếu lỗ vít trên gỗ đã rộng ra và vít không còn bám, mẹo cũ mà hiệu quả: nhét một hai que tăm có chấm keo gỗ vào lỗ, để khô, cắt bằng mặt rồi bắt vít lại.
Miếng nỉ dưới đáy bong hoặc mất
Việc nhỏ nhưng đáng làm ngay: miếng nỉ hoặc miếng nhựa mềm dưới đáy là thứ bảo vệ mặt bàn, mặt kính, mặt đá khỏi bị xước. Mất rồi mà vẫn để đó thì mỗi lần nhấc lên đặt xuống là một vết xước mới.
Mua miếng dán nỉ tự dính ở tiệm đồ gia dụng, cắt vừa, dán bốn góc. Nếu đáy không phẳng thì dán ba điểm cho vững thay vì bốn — ba điểm luôn tiếp xúc đủ, bốn điểm trên mặt cong thì luôn bập bênh.
Vết xước nhẹ trên gỗ
Xước nông trên bề mặt gỗ có thể làm mờ đi bằng sáp đánh đồ gỗ hoặc bút chấm màu chuyên dụng, chọn màu nhạt hơn màu gỗ một chút rồi chồng dần — đậm quá thì không lùi lại được.
Xước sâu tới lớp gỗ trắng hoặc xước trên mặt sơn mài thì đừng tự xử. Sơn mài đặc biệt kén: dung môi và sản phẩm đánh bóng gỗ thông thường làm mờ cả mảng, và vết mờ đó không phục hồi được bằng cách lau thêm.
Mối hàn, mạ và mấy thứ đừng tự làm
- Mối hàn bung trên đồ kim loại — cần thiết bị và tay nghề, nhiệt sai chỗ làm biến màu cả vùng xung quanh.
- Lớp mạ bong — không có cách vá tại nhà; mài hay đánh bóng chỉ làm bong rộng thêm.
- Đồ điện — đèn, đồ có mô tơ, đồ cắm điện: phần điện phải để thợ điện làm, kể cả khi trông chỉ là một dây lỏng.
- Nứt xuyên khối trên đá hoặc gốm — dán được nhưng không bao giờ khoẻ lại, và keo sai loại làm mất khả năng phục chế đúng cách sau này.
Keo nào cho vật liệu nào
Không có loại keo dùng chung cho mọi thứ. Keo gỗ cho gỗ với gỗ. Keo hai thành phần cho kim loại và đá — bám khoẻ, lấp được khe, nhưng phải trộn đúng tỷ lệ và dùng hết trong thời gian mở. Keo dán nhanh tiện cho vết nhỏ khít nhau, nhưng giòn, không chịu được rung, và để lại vệt trắng trên mặt sáng màu.
Ba thói quen chung cho mọi loại keo: đọc hướng dẫn trên bao bì; thử ở chỗ khuất trước; và làm ở nơi thoáng khí, vì phần lớn keo mạnh đều có dung môi bay hơi khó chịu.
Khi nào nên mang tới người có nghề
Bốn tình huống: món có giá trị lớn; món là đồ gia đình có ý nghĩa; hỏng thuộc nhóm thân — mặt chạm, men, mạ, mối hàn; hoặc bạn đã thử một lần và thấy nó tệ hơn lúc đầu.
Câu cuối quan trọng nhất. Thử thêm lần thứ hai khi lần đầu đã hỏng thường làm tình hình xấu đi nhanh, và người phục chế sẽ khó việc hơn nhiều khi phải gỡ keo sai loại ra trước.
Tóm lại
Dây, vít, chốt, nỉ lót, đế rời là nhóm tự xử được — chỉ cần làm đúng thứ tự và dùng đúng vật tư. Thân, men, mạ, mối hàn và vết nứt xuyên khối là nhóm nên dừng tay.
Và với chiếc vòng đứt dây thì việc đầu tiên không phải tìm keo mà là nhặt đủ hạt — phần không mua lại được chính là phần đó.