Món hỏng không sửa được nữa: giữ, đổi thành thứ khác, hay thôi
Có món sửa được, có món thì không. Đá nứt đôi, tượng gãy mất một phần, lớp mạ bong gần hết, gỗ mục ruột — thợ xem xong lắc đầu, hoặc báo giá sửa cao hơn giá mua mới. Lúc đó phải quyết.
Bài này không bàn cách sửa. Nó bàn chuyện sau đó: giữ lại, đổi thành thứ khác, hay thôi — và làm sao quyết cho nhẹ đầu.
Trước khi kết luận là không sửa được
Hỏi ít nhất hai chỗ. Thợ mỗi người mạnh một mảng: người chuyên kim loại có thể chịu thua món đá mà người chuyên đá lại làm được. Nghe một câu "không sửa được" từ một người không đủ để kết luận.
- Hỏi rõ vì sao không sửa được — thiếu vật liệu, thiếu dụng cụ, hay sửa xong không bền.
- Hỏi sửa tạm được không, chấp nhận nhìn thấy vết.
- Hỏi giá trước, rồi so với giá mua lại món tương tự.
- Đừng để món ở tiệm quá lâu khi chưa chốt gì.
Ba câu tự hỏi để quyết
- Món này có kỷ niệm không? Đồ người thân tặng hay đồ mua kỷ niệm một dịp thì cân khác đồ mua tiện tay.
- Chi phí sửa so với giá mua mới ra sao? Sửa bằng nửa giá mới mà vẫn thấy vết thì nhiều người chọn mua mới.
- Bạn còn dùng nó không? Có món hỏng đúng lúc bạn cũng đã thôi dùng từ lâu.
Ba câu này gần như luôn cho ra một hướng rõ. Cái khó không nằm ở tính toán mà ở chỗ tiếc.
Giữ nguyên trạng, không sửa
Đây là lựa chọn ít người nghĩ tới. Món có vết mẻ ở góc vẫn đặt được nếu xoay mặt lành ra ngoài. Vòng đứt dây vẫn giữ được phần hạt. Đồ để trong hộp làm kỷ niệm thì tình trạng không quan trọng nữa.
Chỉ cần nhớ: món đã nứt thì yếu, đừng đặt chỗ cao hay chỗ người hay đi qua. Nứt lần hai thường là vỡ hẳn.
Đổi thành thứ khác
Nhiều món hỏng vẫn còn phần dùng được, và phần đó thành món mới:
- Hạt còn lành từ vòng đứt xâu thành vòng ngắn hơn hoặc thành mặt đeo.
- Mảnh đá lớn làm vật chặn giấy, kê sách, hoặc đặt trong chậu cây.
- Đế gỗ của tượng hỏng dùng lại cho món khác cùng cỡ.
- Phần khung hoặc chân kệ thường còn nguyên giá trị sử dụng.
Hỏi thợ xem phần nào còn dùng được trước khi bỏ cả món. Câu hỏi này rẻ, và đôi khi cứu được thứ bạn tiếc nhất.
Cho lại người biết dùng
Người làm nghề thủ công, người sưu tầm vật liệu, hoặc chính tiệm bán đồ đôi khi nhận lại đồ hỏng để lấy vật liệu. Bạn không được bao nhiêu tiền, nhưng món đồ đi tiếp thay vì nằm trong thùng rác.
Nói rõ tình trạng khi cho hoặc bán lại. Giấu vết hỏng là chuyện không nên, và người nhận sẽ phát hiện ngay.
Khi quyết bỏ đi
Với đồ thường thì bỏ như rác thường, chỉ cần gói kỹ phần sắc nhọn cho người thu gom không bị thương. Đá, sứ và thuỷ tinh vỡ nên bọc giấy dày rồi mới bỏ vào túi.
Với đồ mang biểu tượng tín ngưỡng thì mỗi nhà một cách nghĩ. Có người mang tới nơi thờ tự hỏi ý; có người gói sạch sẽ rồi bỏ; có người chôn trong vườn. Không có quy định chung, và cũng không ai đủ thẩm quyền nói cách của bạn là sai. Chọn cách bạn thấy yên tâm.
Đừng để trong nhà một đống đồ hỏng
Rất nhiều nhà có một ngăn tủ đựng "đồ hỏng chờ tính sau". Chờ vài năm thì không ai nhớ món nào của ai, hỏng ra sao, đã hỏi thợ chưa. Đặt một hạn cho mình — ba tháng chẳng hạn — hết hạn thì quyết dứt điểm.
Món hỏng của người đã mất để lại
Đây là trường hợp khó nhất, và không nên quyết một mình nếu nhà còn người khác. Hỏi qua một lượt rồi mới xử. Có người trong nhà sẽ muốn giữ dù món đã hỏng hẳn — và đó là lý do chính đáng.
Chụp ảnh trước khi bỏ cũng là cách: hình ảnh giữ lại được ký ức mà không chiếm chỗ.
Khi hỏng vì lỗi của người bán
Món mới mua mà hỏng ngay thì đó là chuyện bảo hành hoặc đổi trả, không phải chuyện bỏ đi. Giữ hoá đơn, chụp ảnh tình trạng, liên hệ sớm. Để lâu rồi mới báo thì khó cho cả hai bên.
Rút kinh nghiệm cho món sau
- Hỏng vì rơi thì xem lại chỗ kê, không phải xem lại chất liệu.
- Hỏng vì nước hoặc hoá chất thì lần sau hỏi kỹ cách lau trước khi mua.
- Hỏng vì đeo sai chỗ thì đổi cách đeo chứ đừng đổ cho món đồ.
- Hỏng vì hàng kém thì ghi lại nơi mua.
Chuyện tiếc của
Tiếc là cảm giác thật, không cần gạt đi. Nhưng giữ một món hỏng trong tủ nhiều năm không làm nó bớt hỏng, mà chỉ làm bạn nhớ lại chuyện đó mỗi lần mở tủ. Quyết xong rồi thì phần lớn người ta thấy nhẹ hơn là nặng thêm.
Món hỏng mà bạn vẫn đang đeo
Dây sờn, chốt lỏng, hạt nứt — nhiều người cứ đeo tiếp vì "chưa rơi lần nào". Đây là nhóm nên xử sớm nhất, vì mất ngoài đường thì không còn gì để quyết.
- Dây sờn thì thay ngay, không đợi tới lúc đứt.
- Chốt lỏng thì tháo ra cất cho tới khi sửa xong.
- Hạt đã nứt sẽ vỡ khi va, đừng đeo lúc làm việc tay chân.
- Đi xa thì để nhà nếu món đang có chỗ yếu.
Hai thứ nên giữ lại dù bỏ món
- Hoá đơn và giấy kèm theo — có lúc cần cho chuyện bảo hành hoặc để nhớ nơi mua.
- Ảnh chụp lúc còn lành — dùng để tìm món tương tự, và để nhớ.
Nói với người tặng thế nào
Món được tặng mà hỏng thì nhiều người ngại kể. Thật ra không cần giấu: đồ dùng lâu thì hỏng, đó là chuyện thường. Chỉ đừng kể theo kiểu trách chất lượng món quà.
Nếu người tặng hỏi và bạn đã bỏ món đi rồi, nói thẳng cũng không sao. Người tặng quan tâm tới bạn chứ không kiểm kê món đồ.
Ba điều gọn lại
- Hỏi hai chỗ trước khi tin là không sửa được.
- Phần còn lành thường dùng được cho việc khác — hỏi trước khi bỏ cả món.
- Đặt hạn cho mình, đừng để ngăn tủ đồ hỏng lớn dần theo năm.