Khi món mình từng tặng quay về tay mình: ba ca và cách xử

Có một tình huống ít được nói tới trong chuyện quà cáp: món mình từng tặng nay quay về tay mình.

Người nhận chuyển nhà và trả lại. Họ dọn đồ và đưa lại vì "để anh giữ thì hơn". Hoặc người đó đã mất, và gia đình mang trả.

Mỗi ca một kiểu, và cách xử cũng khác nhau. Điểm chung là ai cũng hơi lúng túng, vì không có nếp nào dạy chuyện này.

Khi người ta trả lại lúc còn đang thân

Hay gặp nhất là lúc dọn nhà, thu gọn đồ, hoặc chuyển đi xa.

Điều đầu tiên nên làm là đừng đọc nó thành chuyện quan hệ. Phần lớn trường hợp đúng như lời họ nói: không mang đi được, không có chỗ, hoặc thấy để chỗ mình thì hợp hơn.

Nhận lại thì nhận nhẹ nhàng, nói một câu gọn — mừng là món đồ còn nguyên, và mình giữ tiếp. Đừng hỏi "sao không giữ nữa", vì câu đó buộc người ta phải giải thích.

Còn nếu thật sự muốn biết có chuyện gì không, thì hỏi về họ chứ đừng hỏi về món đồ: dạo này thế nào, chuyển đi có ổn không.

Khi nó tới kèm một lời nặng

Có ca khác: món đồ được trả lại sau một chuyện không vui, và việc trả lại chính là lời nhắn.

Ở đây món đồ không phải là vấn đề, nên đừng xử món đồ. Nhận, cất đi, và để yên một thời gian.

Đừng tặng lại cho người đó ở dịp sau — dù với ý làm lành. Món đó nay đã mang câu chuyện riêng, và đưa lại là nhắc lại.

Còn phần quan hệ thì xử bằng nói chuyện, không xử bằng đồ vật. Đây là chỗ nhiều người nhầm: gửi thêm một món nữa thường làm mọi thứ nặng hơn.

Khi người nhận đã mất

Đây là ca nặng nhất và cũng là ca người ta lúng túng nhất.

Gia đình trao lại thường vì họ biết món đó từ mình, và họ muốn nó về đúng chỗ. Đó là một cử chỉ tử tế, nên nhận và cảm ơn là đủ.

Đừng từ chối vì ngại. Từ chối làm người đang lo việc nhà phải quyết thêm một chuyện nữa trong lúc họ đã đủ mệt.

Nếu trong nhà họ có ai còn muốn giữ thì để họ giữ, và nói rõ là mình không cần lấy về. Câu đó nên nói sớm, trước khi việc chia đồ bắt đầu.

Còn nếp trong nhà về đồ của người đã mất thì mỗi nhà một khác — hỏi người lớn trong nhà mình nếu mình theo nếp đó, đừng suy từ nhà khác sang.

Giữ hay không giữ

Nhận rồi thì tới câu tiếp: giữ tiếp, cất đi, hay để nó đi tiếp?

Ba câu hỏi giúp quyết:

Nhìn nó mình thấy gì? Thấy vui hoặc thấy bình thường thì giữ. Thấy nặng lòng mỗi lần nhìn thì cất đi một thời gian, rồi xem lại sau.

Nó có chỗ đặt không? Không có chỗ mà cố bày là món đồ vướng, rồi dần thành phiền.

Có ai hợp hơn không? Món đồ đi tiếp không phải là phụ bạc gì cả — nó là cách món đồ tiếp tục được dùng.

Cất đi cũng là một câu trả lời hợp lệ. Không phải món nào cũng cần được quyết ngay.

Khi mình là người muốn trả lại

Nhìn từ phía kia thì cũng có mấy điều nên biết.

Trả lại một món quà là chuyện làm được, miễn là nói rõ lý do và nói sớm. Lý do thật thường nhẹ hơn mình tưởng: nhà chật, chuyển đi xa, không dùng tới.

Cách trao lại cũng quan trọng: đưa trực tiếp, nói gọn, và đừng kèm lời xin lỗi dài. Xin lỗi nhiều làm người tặng thấy món quà của mình đã thành gánh nặng.

Với món có giá trị lớn thì trả lại nguyên vẹn và kèm hộp nếu còn giữ. Với món đã dùng lâu thì nói thật về tình trạng, đừng để người ta nhận về rồi mới thấy.

Còn nếu thấy khó nói quá thì có một đường khác: hỏi xem mình chuyển cho người khác dùng có được không. Nhiều người tặng sẽ thấy nhẹ hơn hẳn so với việc nhận lại.

Món về mà đã hỏng hoặc đã đổi khác

Nhận lại rồi mới thấy món đồ không còn như lúc trao: dây đã thay, đế đã bong, mặt đá đã xước, hoặc nó đã được sửa theo cách khác.

Chuyện đó là bình thường với đồ đã dùng nhiều năm, và không nên nhắc. Người trả lại phần lớn đã ngại sẵn về chuyện này.

Nếu món hỏng thật và mình muốn sửa thì sửa sau, đừng sửa ngay trước mặt họ. Hành động đó dễ bị đọc thành lời chê.

Một trường hợp khác: món đã được sửa hoặc trang trí thêm theo gu người kia. Giữ nguyên hay đổi lại là quyền của mình, nhưng nếu quan hệ còn thân thì cân nhắc giữ — nó là dấu vết của quãng thời gian món đồ ở với họ.

Ghi lại một dòng

Đồ đi một vòng rồi quay lại thì lai lịch của nó dài hơn lúc đầu, và thứ đó rất dễ mất theo thời gian.

Ghi vài dòng vào sổ nhà hoặc vào ghi chú: mua khi nào, tặng ai, dịp gì, nhận lại năm nào và trong hoàn cảnh nào.

Việc này có ích thật chứ không chỉ để hoài niệm. Sau này nếu định tặng tiếp cho người khác thì biết món đó đã đi qua đâu — và tránh được cảnh tặng lại đúng vòng quan hệ cũ.

Với món của người đã mất thì dòng ghi đó còn là thứ để kể lại cho lớp sau. Đồ vật không tự mang câu chuyện; người giữ nó mới mang.

Ba điều gọn lại

Một. Người ta trả lại lúc đang thân thì đừng đọc thành chuyện quan hệ — và đừng hỏi "sao không giữ nữa".

Hai. Nếu món đồ về kèm một chuyện không vui thì xử phần quan hệ bằng nói chuyện, không xử bằng đồ vật. Và đừng tặng lại món đó.

Ba. Khi gia đình người đã mất trao lại thì nhận và cảm ơn — từ chối vì ngại chỉ làm người đang lo việc nhà phải quyết thêm một chuyện.